Theoretisch kader
In dit hoofdstuk wordt weergegeven wat onder gepersonaliseerd leren wordt verstaan. Het begrip wordt vanuit literatuur gedefinieerd waarna de relevantie voor de studiereis naar Schotland wordt aangegeven. Aan het slot van dit onderdeel wordt benoemd welke onderdelen van gepersonaliseerd leren verder onderzocht zullen worden tijdens de bezoeken aan onderwijsinstanties in Schotland.
Gepersonaliseerd leren
Gepersonaliseerd leren is een veel gebruikte term, maar ook een term met veel verschillende betekenissen (Hartley, 2009; Van Loon, Van der Neut, De Ries & Kral, 2016).
Het gepersonaliseerd leren is een vorm van maatwerk dat volgens de website Kennisrotonde (van der Vegt, 2019) een verzamelterm is voor een groot aantal verschillende manieren om het onderwijsaanbod beter aan te laten sluiten op de behoeften van leerlingen. Zo wordt maatwerk in verband gebracht met bijvoorbeeld differentiatie, flexibilisering, individualisering, personalisering en talentontwikkeling.
Daarnaast is veel onduidelijkheid over wat gepersonaliseerd leren precies betekent. Vaak wordt zowel personalisatie en differentiatie bedoeld. Onder personalisatie vallen persoonlijke leerbehoeften en leervoorkeuren, afgestemd op de specifieke interesses van verschillende lerenden. Daarentegen gaat het bij differentiatie meer om het afstemmen op leervoorkeuren (Bray en McClaskey 2013).
Naast personalisatie wordt gepersonaliseerd leren gekenmerkt door differentiatie en individualisatie (Hartley, 2009)
Differentiatie is een onderwijsbenadering waarbij leraren proactief aanpassingen doen in de inhoud van het onderwijs, de leermaterialen, de gevraagde leeractiviteiten en de producten van leerlingen, om tegemoet te komen aan verschillende leerbehoeften van individuele leerlingen of van kleine groepen leerlingen, om daarmee de leermogelijkheden van alle leerlingen in de klas te vergroten." (Van der Vegt 2019)
Individualisatie binnen gepersonaliseerd leren is niet dat het curriculum zich aanpast op resultaten van leerlingen maar het gaat verder, het gaat om de motivatie van leerlingen (engagement) en de stem van studenten.(bron)
Auteurs geven aan dat differentiëren, individualiseren en gepersonaliseerd onderwijs als synoniemen gebruikt kunnen worden.
Volgens Hattie et al. (1996) kenmerkt gepersonaliseerd leren zich door:
Rijke verscheidenheid aan leersituaties
Leerkracht, leerling, ieder met eigen rol, zijn samen verantwoordelijk voor het leerproces
Onderwijs sluit aan bij interesses, behoeften, capaciteiten en leerstijl van de leerling
Leren vindt plaats in interactie met leerlingen, leerkrachten, ouders en leeromgeving
Volgens Johnson et al (2015) valt of staat personaliseren met de relatie tussen docent en student, tussen 'mentor' en 'leerling', tussen leerling en lesstof. Hoewel de keuzemogelijkheden voor leerkrachten, scholen, ouders en leerlingen enorm zijn toegenomen, is het uiteindelijke doel nog altijd om ieder kind die ondersteuning en middelen te bieden die het nodig heeft. Ook volgens Van Loon et al (Van Loon 2016) gaat het bij gepersonaliseerd leren om een persoonlijke diagnose van de onderwijsbehoefte van de individuele leerling voor en door de leerlingen zelf. Daarop wordt de didactiek, pedagogiek, curriculum en de leeromgeving afgestemd en technologie speelt hierin een belangrijke rol.
Volgens van Eck (2015) heeft de leerling bij gepersonaliseerd leren zelf de ruimte om het leren te sturen, het leren te verbinden met eigen interesses en talenten en zelf verantwoordelijkheid te dragen voor het eigen leren. Hierin gaat het erom dat de leerling autonomie krijgt.[Einde van tekstterugloop]Kenmerkend voor personalisatie is dat iedere leerling zelf moet kunnen toetsen in hoeverre hij of zij bepaalde concepten en vaardigheden beheerst, naast andere soorten toetsen die de docent gebruikt of die volgens de beleids- of schoolvoorschriften verplicht zijn. De leerling moet in staat zijn tot zelfregie (Johnson et al 2015).
Ook Bray en McClaskey (2013) beschrijven gepersonaliseerd leren vanuit de lerende of de leerling. Er wordt benoemd dat de lerende:
weet hoe hij zelf het beste leert
zelf het eigen leren reguleert
een stem en een keuze in het eigen onderwijs heeft
mede-ontwerper is, flexibel kan leren, hooggekwalificeerde docenten heeft die participeren in leren
competentiegericht is
In het kader van het onderzoek naar gepersonaliseerd leren in Schotland wordt gebruik gemaakt van de definitie van gepersonaliseerd leren van Leadbetter (2005). Hij zegt dat gepersonaliseerd leren kinderen moet toerusten met de juiste tools om zelf keuzes te maken in welke onderwerpen bestudeerd gaan worden, wat de leeromstandigheden zijn, welke leerstijlen te gebruiken. Keuzevrijheid hierin is echter slechts een gereedschap om kinderen meer betrokken bij en gemotiveerd voor hun eigen onderwijs te laten zijn.
Omdat deze definitie veel van het eerdere beschrevene in zich heeft, wordt in dit onderzoek de definitie van Leadbetter gebruikt als het gaat om gepersonaliseerd onderwijs.
Volgens Pane et al. (2015) kan gepersonaliseerd onderwijs worden vormgegeven in 5 strategieën die naast elkaar bestaan of gevolgd kunnen worden. De strategieën stoelen op bovenstaande omschrijving van gepersonaliseerd leren. Het maakt het gepersonaliseerd onderwijs praktisch en meetbaar.
➢ Strategie 1: Leerling profielen
De leraar kijkt naar data van leerlingen om onderwijs verder te bepalen. Wat heeft een bepaalde leerling nodig? Er worden doelen opgesteld met leerkracht en leerling. Er worden gesprekken gevoerd tussen leerkracht en leerling om de data samen te analyseren.
➢ Strategie 2: Persoonlijke leerroutes
Er worden hoge verwachtingen uitgesproken. De student mag zelf keuzes maken in hoe hij daarin wil gaan voldoen door zijn/haar eigen persoonlijke leerpad te kiezen. Er is veel tijd voor 1-op-1 begeleiding voor wie dat nodig heeft. Er kan ook buitenschools ervaring worden opgedaan (bijv. door huiswerk)
➢ Strategie 3: Competentiegerichte progressie
De student mag laten zien dat hij/zij een doel behaald heeft. De student doorloopt de inhoud op eigen tempo. De doelen worden vooral nog door de leerkracht bepaald, maar de student bepaalt hoe hij dat doel/de competentie gaat behalen.
➢ Strategie 4: Flexibele leeromgevingen
De school gebruikt middelen zoals personeel, ruimte en tijd om flexibele manieren om personalisatie te ondersteunen. Er zijn flexibele randvoorwaarden voor de student om te leren. Technologie speelt een belangrijke rol en moet beschikbaar zijn voor alle studenten.
➢ Strategie 5: Nadruk op gereedmaken voor college en carrière
De nadruk ligt op het ontwikkelen van competenties om zich voor te bereiden op studeren en beroepscarrière. Er wordt dus gekeken naar academische en niet-academische vaardigheden.
Volgens van Loon (2016) zijn er verschillende constellaties van personaliseren van leren. Hieraan liggen dimensies ten grondslag, nl. regie op het leren (zelfregie vs externe regie) en collectief belang vs individueel belang.
Als het gaat om de regie-dimensie, dan ligt aan de ene kant de regie volledig extern, buiten de leerling, bijvoorbeeld bij een leraar of een methode. Aan de andere kant van de dimensie heeft de leerling de volledige regie op het eigen leerproces. Tussen deze extremen zijn allerlei vormen, waarbij de leerling in meer of mindere mate invloed heeft op het leerproces. Een keuze voor de plek op deze dimensie heeft gevolgen voor de visie op de functie en positie van de leraar en de leerling, voor de rol van leerbronnen, inzet van technologie, etc.
Onderwijs dient niet alleen het individuele belang, maar ook het collectieve. Het gaat om academische en niet-academische vaardigheden. De balans tussen individualisering en collectivisering bepaalt de personalisering van het onderwijs. Als het collectieve belang zwaarder weegt, zal het onderwijs weinig gepersonaliseerd zijn en krijgen alle leerlingen hetzelfde onderwijs. Slaat de balans door naar het individuele belang, dan is er meer ruimte voor differentiatie en kunnen leerlingen gepersonaliseerde leertrajecten volgen, al dan niet gesteund door ict leermiddelen.