Aanleiding

 Schotse onderwijs

De Schotse overheid benoemt op hun website dat zij de leerlingen in het centrum van hun onderwijs zetten: "Scotland's curriculum places learners at the heart of education." (Education Scotland, z.d.). Dit curriculum is opgesteld voor leerlingen van 3 tot en met 18 jaar en is gericht op brede vorming. Het heet 'Curriculum for Excellence' (Education Scotland, z.d.). Het CfE beschrijft vier hoofddoelen. Het gaat erom leerlingen te vormen tot succesvolle lerenden, personen met zelfvertrouwen, verantwoordelijke burgers en effectieve participanten (Education Scotland, z.d.). Om dit in de praktijk te brengen heeft de overheid in Schotland een aantal zaken genoteerd die deze vier hoofddoelen zouden ondersteunen. Een van deze zaken is het begrijpen van de lerende, waarbij enkele kernpunten benoemd worden:

-Het kennen van kinderen en jongeren en waar zij zijn in hun indviduele leertrajecten
-Het luisteren naar de lerenden en horen wat hun motivatie en ambities zijn
-Het in staat stellen van eigenaarschap bij de lerende en mogelijkheden tot personalisatie
-Het gebruik maken van observaties, assessments en feedback om het leren te ontwerpen en te ontwikkelen (Education Scotland, z.d).
Bovenstaande punten sluiten aan bij onze interesses in het onderwijs.

Om meer focus in ons onderzoek te creëren is ervoor gekozen om het principe 'personalisation and choice' te onderzoeken. In een van de vijf sturingsdocumenten die de overheid gemaakt heeft om scholen te helpen het curriculum vorm te geven wordt dit principe uitgewerkt ('personalised learning') (Education Scotland, 2012). Daarbij benoemen ze het belang van keuze in het onderwijs voor het creëren van goed onderwijs:

"A school is excellent to the extent that learners have choice in their learning. Teachers fully demonstrate the links with previous learning across the curriculum and real-life situations and make new learning meaningful. Learners themselves want to reach the highest possible standards." (Education Scotland, 2012, p. 1)

Schotland heeft vanaf het begin het land proberen te betrekken bij hun onderwijs-vernieuwing door middel van een nationaal debat. Naar aanleiding hiervan ontstond een vernieuwingstraject dat leidde tot het Curriculum of Excellence. De overheid heeft daarnaast bij de uitwerking en implementatie van het CfE het brede onderwijsveld proberen te betrekken door middel van consultaties en werkgroepen (SLO, 2019). Het land heeft geen dichtgetimmerd curriculum, maar lijkt meer een 'besturingssysteem' te hebben waarmee het onderwijs wordt vormgegeven en zij ze de betrokkenen niet uit het oog verliezen. Deze 'politieke volwassenheid' kan leerzaam zijn voor Nederland

Deze manier van werken, de visie op brede vorming en de aandacht voor gepersonaliseerd leren maakt ons nieuwsgierig naar hoe het Schotse onderwijs er in de praktijk uit ziet, hoe zij handen en voeten geven aan dit curriculum. Wij hopen dat dit onderzoek ons verder helpt om visie te ontwikkelen op gepersonaliseerd leren en inzichten biedt op welke wijze we dit ruimte kunnen geven in ons eigen onderwijs.

Uit de analyse van het onderwijssysteem in Schotland blijkt met het vormen van de eigen regering fundamentele keuzes te zijn gemaakt in het kader van gepersonaliseerd onderwijs. Vanuit de document interrogation' lijkt er in Schotland veel ervaring te zijn met gepersonaliseerd onderwijs waardoor er is gekozen dit onderwijssysteem te onderzoeken.

Vanuit een analyse van het onderwijssysteem in Schotland en voorgaande begripsbepaling van gepersonaliseerd onderwijs is een hoofdvraag en zijn deelvragen voor onderzoek opgesteld. In het onderzoek zal worden gekeken naar gepersonaliseerd onderwijs op macro-, meso-, en microniveau. Macroniveau op het niveau van de overheid, mesoniveau op het niveau van de onderwijsinstelling en de docent op microniveau.

De keuze voor Schotland

In onze zoektocht naar landen in die meer aandacht hebben voor de ontwikkeling van de leerlingen hebben we inhoudelijke en praktische overwegingen moeten maken. Inhoudelijk hebben we gezocht op termen als 'onderwijsbehoeften', 'differentiatie', 'betekenisvol onderwijs'. We stuitten op meerdere landen die hier aandacht aan besteden, zoals IJsland en Denemarken. Om hierin een keuze te maken hebben we naar praktische zaken gekeken. Zo wilden we graag een korte vliegroute hebben met (het liefst) een rechtstreekse verbinding. Omdat we ook graag meer van de omgeving willen zien en de cultuur willen leren kennen, is er ook gekeken naar wat er te doen is in die omgeving en naar het vervoer ter plaatse. Ook is er gekeken naar het algehele kostenplaatje. Uiteindelijk is Schotland onze keuze geworden.

Vormingsgerichte benadering

Als groep zijn we geïnspireerd door de vormingsgerichte (ofwel handelingsgerichte) benadering. We ervaren dat ons eigen onderwijs niet altijd afgestemd is op de leerling. We lijken vast te zitten in een systeem gericht op kennisoverdracht, CITO-scores en examendoelen. Veel liever zouden we onderwijs zien die de brede vorming van de leerling vooropstelt. Ook wel de vormingsgerichte benadering genoemd. In deze benadering heeft men oog voor de ontwikkeling van het kind tot volwassene die zijn eigen gaven leert ontwikkelen te midden van een omgeving die het vormingsproces mogelijk maakt (het gezin, de familie, de school, de buurt, de kerk) (De Muynck et al., 2015, p. 162). Deze vormingsgerichte benadering breekt het resultaatgerichte systeem open en verschuift de focus naar de leerling. 

Wanneer we deze benadering hanteren zien we de leerling als persoon. Het sluit aan bij de systeemtransformatie die de samenleving nu doormaakt waarin men meer gericht is op heelheid: de integratie van alle waarnemingen, op alle niveaus van ons bewustzijn. Er is een meer holistische kijk op onszelf en de wereld (Boonstra, De Graaf Bierbrauwer, & Carstens, 2019, p. 34). Biesta spreekt ook wel over de drie domeinen: kwalificatie, socialisatie en subjectificatie (Biesta, 2015). Hierin wordt duidelijk dat de taak van onderwijs breder ligt dan alleen kennisoverdracht. 

De rol van de leerling of student verandert in het onderwijs wanneer we spreken over vorming. Het is namelijk een proces van de leerling. Van Laar (2019, p. 6) zegt: "Vorming is een act van de zich vormende persoon in relatie tot iets of iemand anders". Het is iets dat in de leerling zelf plaatsvindt. Een sociaal proces, maar ook een persoonlijk proces. Dat zou betekenen dat de rol van de leerling ook meer ruimte zou moeten kunnen krijgen in zijn of haar proces. Dat is juist iets wat we soms missen in ons onderwijs. Wellicht komt dit door de diepgaande verandering die deze benadering vraagt van scholen en zij daar geen tijd voor hebben. Kortom, er kunnen belemmeringen zijn om deze benadering goed uit te kunnen voeren. Wij vragen ons af wat een goede manier is om de vormingsgerichte benadering door te voeren in het onderwijs, waarbij we met name de vraag hebben je alle leerlingen individueel bedient in hun persoonlijke proces. We zijn nieuwsgierig naar hoe andere landen dit doen.